Bản Lô Tô kêu đủ 90 con với các tích xưa đủ nhân-nghĩa-lễ-trí-tín. Bộ sản phẩm không chỉ mang tính giải trí mà còn mở ra không gian để các thế hệ trong gia đình cùng ngồi lại: con cháu nghe ông bà, cha mẹ ca vọng cổ, kể tích xưa, trò chuyện về cội nguồn - văn hóa.

Năm 1900, khi ban nhạc tài tử Cochinchine sang dự Lễ hội Âm nhạc tại Marseille, thì cùng thời gian đó, nơi vùng biển Đại Tây Dương thuộc Hy Lạp, các nhà khảo cổ đã phát hiện một cổ máy thời gian Antikythera bị chìm theo con tàu cổ đại từ thế kỷ thứ II trước Công nguyên.

Nhờ những di vật cổ như vậy, con người hiện đại mới lần theo dấu vết để công nhận một sự thật: rằng con người được cho là văn minh vượt bậc như chúng ta ngày nay vẫn chưa có một phát minh nào thật sự mới mẻ. Nội việc hiểu được những công trình cách nay hàng ngàn năm, do thủy tổ loài người sáng tạo ra, cũng đã là một khối thời gian đáng kể.

Nếu không có nơi lưu trữ những phát minh và sáng tạo của loài người, thì kiến thức nhân loại sẽ bị đứt mạch, mai một. Và nơi lưu trữ đó được gọi là bảo tàng.

Thật vậy, Bảo tàng Cải lương Nam Bộ được lập nên nhằm lưu giữ những tài liệu, di vật và hiện vật liên quan đến quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật cải lương — một bộ môn mà cho đến nay, vẫn còn khoảng 65% những điều khán giả mộ điệu chưa từng được biết tới.

Trong dòng chảy ấy, Lô Tô được chọn làm ấn phẩm đầu tiên không phải là điều ngẫu nhiên. Lô Tô từng là một sinh hoạt văn hóa phổ biến và tao nhã trong đời sống xã hội Nam Kỳ, phản ánh một nếp v thưởng lãm và giao thoa nghệ thuật của người dân đô thị lẫn thôn quê.

Việc ghi lại Lô Tô hôm nay không chỉ để nhắc nhớ một thú vui đã qua, mà còn để đặt nó trở lại đúng vị trí của mình trong lịch sử cải lương — như một mảnh ghép nhỏ, nhưng cần thiết, để dòng ký ức chung của nghệ thuật này được liền mạch và tiếp nối.

(Nhà sáng lập bảo tàng,
Linh Huyền)