Có bao giờ bạn tự hỏi: “Từ thuở khai sinh lập địa đến nay, trên hành tinh này, có bao nhiêu tấn sách bị thiêu hủy?”

Lập quốc, vận hành xã hội luôn là công thức phát triển của loài người, nên bất kỳ quốc gia nào cũng ảnh hưởng chung quy luật đó.

Nước Việt không loại trừ. Từ năm 1407 đến mốc 1978, đã có rất nhiều sách vở, tàng thư và tư liệu bị đốt phá, thất tán qua nhiều biến động lịch sử.

Ngoài con số bị đốt ra, còn có những con số không thể ước tính do người viết ra nó tự đốt?!

Ngoài những con số tự đốt ra, còn có những con số không thể ước tính, do người thai nghén nó không có cơ hội sinh nó ra?!

Ngược dòng lịch sử, trở về lúc cả thế giới chìm trong khói lửa Thế chiến thứ I (1914 – 1918), thì nước Việt cũng rơi vào trạng thái bị xâu xé giữa nhiều thế lực.

May mắn thay, có một nhóm văn sĩ trí thức yêu nước, trong đó có chức sắc tôn giáo, bác sĩ, kỹ sư, nhạc sư, kinh dịch, thầy giáo, học giả, nhà thơ, nhà Nho... như: Lê Quang Liêm, Phạm Đăng Đàng, Trần Quang Quờn, Phan Hiển Đạo, Trương Duy Toản (Mạnh Toản), Hồ Văn Trung (Hồ Biểu Chánh)... đã cộng lực, tìm tòi, sáng tạo ra một thể loại âm nhạc dựa trên nền tảng phong tục, tập quán, đạo đức, tác phong, ứng xử, phong hóa, tập tục... nhưng hội đủ các yếu tố màu sắc của mỹ thuật hội họa cùng thơ, ca, hò, vè, phong dao, đồng dao...

Rồi dùng chính các điệu thức, sắc thái của loại hình âm nhạc này mà lúc nhu, lúc cương, lúc nhẹ nhàng uyển chuyển, lúc vờ vĩnh... làm vũ khí, đơn cử như bài: “Võ Tắc Biệt” (Khi văn sĩ và nhà khoa học có tiếng nói chung thì không cần đến vũ khí cũng có thể giải phóng được dân tộc).

Còn rất nhiều di cảo thuộc kho tàng âm nhạc Cải lương, trong đó có thời kỳ mà giữa các thế lực: Pháp, Nhựt, Mỹ, Trung đang tranh giành nước Việt.

Mười sáu bài Ca cổ Hoài Lang (Vọng cổ nhịp 2) được thai nghén và ra đời (1909 - 1916) trong bối cảnh nước Việt (Cocochine) đang trong liên minh Đông Dương (Indochine) do Toàn quyền Đông Dương vận hành xã hội. (Bạn có thể trải nghiệm hoàn cảnh xã hội nước ta qua việc đọc kỹ nội dung của 16 bài hát).

Phong trào: “Lấy tiếng hát át tiếng bom” để giành quyền tự trị dân tộc của những văn sĩ trí thức đó đã thất bại, nên tàng thư, kết quả của những sáng tạo đó, cũng bị vùi lấp cùng những uất ức dẫn đến tuẫn tiết; nên những di cảo đó cũng bị bức tử.

May thay, một số còn cất giấu, bảo vệ bằng chính mạng sống của người mang sứ mạng như: Thuần Phong, Trần Khải Hưng, Nguyễn Văn Thình, Nguyễn Liêng Phong, Nguyễn Tùng Bá... để thế hệ ngày nay được chiêm nghiệm.

Điều hiển nhiên mà thế hệ trẻ phải ghi nhớ rằng: “Tất cả những di cảo thuộc về văn hóa Đông Dương” đều còn nguyên vẹn tại: “Kho lưu trữ văn hóa Đông Dương tại Paris”.

Thành kính khắc cốt ghi ơn!

- Linh Huyền -